<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

پندار نمایش - آرمان اسلامبولچی :شعار "تئاتر برای همه" امسال هم برای جشنواره تئاتر فجر انتخاب شده و یا دست کم همانند سال گذشته بر روی پوستر ها و برنامه های جشنواره نقش بسته است.

اما از سال گذشته تا کنون چقدر تئاتر، برای "همه" شده است ؟

۷ نکته از مشکلات و البته امیدواری های جشنواره ای که پیش رو است در پی می آید.

قضاوت اینکه تئاتر برای چه کسی است با خواننده.

۱.قهوه فوری یا نمایش "برگزیده" ؟

" راهنمای پرکردن لیست به سبک جشنواره امسال"

امسال بنابود طی اقدام ستایش شده ای از نمایش های برگزیده سال گذشته که در نیم سال دوم فرصت اجرای عمومی یافته بودند، دعوت به عمل بیاید، اما آنچه عملا شاهد هستیم حضور دوباره نمایش هایی است که در هفته های اخیر اجرا می شدند.

"ملودی شهر بارانی"،"یک زن، یک مرد"،"ذکریای رازی"،"زیر بال فرشتگان"،"رویای یک عکس"،"دن کاملیو"،"واقعیت اینه که خورشید دور ماه می گرده"،"مکبث"،"اپرای عروسکی رستم و سهراب" و "حکایت ناتمام آن زن خوشبخت"، از این دسته اند.

تمام نمایش های نامبرده، نه در سال جاری بلکه در هفته های اخیر اجرا شده و اجرای بعضی همچنان ادامه دارد.

آیا این معنی "برگزیده" می دهد یا "حاضری" ؟

جالب است که نمایشی با نام "اپرای عروسکی رستم و سهراب" با سابقه بیش از 3 ماه اجرای عمومی که آغاز آن باز می گردد به یک سال و اندی پیش در بخش آثار برگزیده و به مدت 9 شب پیاپی اجرا خواهد شد.آیا این پرکردن لیست نام ندارد ؟

همچنین نمایش "فنز" که نه در نیمه دوم سال و بلکه در مرداد ماه گذشته به اجرای عمومی رسیده بود به مدت چهارشب در تالار وحدت و در روزهای پایانی جشنواره، اجرا خواهد شد. این تصمیم را می توان اقدام زیرکانه ای در جذب مخاطب و رونق بخشیدن به جشنواره دانست؛ حتی به قیمت دعوت از نمایشی که در نیمه دوم سال، اجرای عمومی نداشته است، و این نقض مقررات اعلام شده محسوب می شود.

۲.جشنواره، خالی از بزرگان

از پیش کسوتان و اهالی و استاید نامدار تئاتر ایران در جشنواره خبری نیست. در روزهای واپسین باقی مانده تا جشنواره بزرگان و پیش کسوتانی همچون "بابک محمدی"، "پری صابری" و "داوود رشیدی" از اجرای آثار خود در جشنواره منصرف شدند و همچنان همانند سالهای اخیر از اسامی ای همچون علی رفیعی و بهرام بیضایی در جشنواره خبری نیست.

از اساتید برجسته تئاتر ایران تنها قطب الدین صادقی و از پیش کسوتان این رشته تنها اکبر زنجانپور در بخش تولیدات جدید یا به اصطلاح "دعوتی" حضور یافته اند.

اگر از حضور نامبردگان صرف نظر کنیم، این بخش بدون تردید کم محتوا ترین قسمت جشنواره خواهد بود.

3.تئاتر ارزان شد!

قیمت بلیت های جشنواره نسبت به سال گذشته کاهش قابل توجهی داشته است. قیمت های ۴ هزارتومانی که از سال گذشته تا به امروز به معتبرترین نمایش های تهرانی تعلق می گرفت، به 3 هزار تومان تقلیل پیدا کرده و البته سایرنمایش ها با قیمت ۲ هزار و ۵۰۰ تومان به فروش می رسد که نسبت به میانگین قمیت بلیت تئاتر، رقمی متوسط و رو به پایین است.

همچنین بنا به اعلام روابط عمومی جشنواره ۶۰% بلیت ها به هنرمندان و خبرنگاران اهدا می شود و علاوه بر همه اینها روز چهارشنبه ۲۸ دی ماه تنها برای فروش بلیت با تخفیف به دانشجویان و اهالی خانه تئاتر در نظر گرفته شده است.

این اقدامات بسیار قابل ستایش است، اما این پرسش را مطرح می سازد که آیا مدیران به دنبال رضایت اهالی تئاتر هستند یا این تعدیل قیمت ها و ارائه تخفیف ها و بلیت های "اهدایی" تنها برای جذب مخاطب و بازگرداندن رونق از کف رفته، صورت گرفته است ؟

۴.اجنبی های ناشناس، تمام امید جشنواره

هرچند بخش آثار خارجی به وضوح نسبت به سال گذشته افت کیفیت خواهد داشت و به درستی که تا پایان جشنواره نمی توان قضاوت درستی انجام داد، اما بخش نمایش های خارجی را می توان امیدوار کننده ترین قسمت جشنواره دانست.

بهترین نمایش این بخش را شاید بتوان "شیطان با سه شاخ طلایی" اثری از "دیتر کومل"، کارگردان خوش نام آلمانی دانست. کومل سال گذشته نیز با دو نمایش، در ایران حضور داشت و خوش درخشید.

علاوه بر نمایش نامبرده، یک گروه روسی نیز با نمایش "باغ آلبالو" در ایران حضور دارند.دیدن نمایشی از چخوف با اجرای هموطنانش، احتمالا خالی از لطف نخواهد بود.

به هر روی این بخش شاید آبستن اخبار و تحولات بیشتری باشد.

اما این هرگز  مناسب نیست که در جشنواره تئاتر ایران، تمام توجه به گروه های شرکت کننده خارجی جلب شود. متاسفانه این مسیری است که در آن قرار گرفته ایم.

۵.جشن بزرگی در کار نیست

جشن بزرگ تئاتر که قرار بود با ادغام جشنواره های عروسکی،خیابانی و آیینی صورت بگیرد، عملی نشده و علیرغم تمهیدات، به جای جشن بزرگ تئاتر فجر، دوباره به نام "جشنواره تئاتر فجر" قناعت شده است.

با این اوصاف از اجراهای عروسکی و خیابانی ( به استثنای اپرای عروسکی رستم و سهراب)، خبری نیست.

سنت پسندیده تئاتر خیابانی می توانست حال و هوای دلپذیری به جشنواره بدهد.هرچند بعید نیست گروه هایی در جوار علاقه مندان به تئاتر که یا در صف های طویل ایستاده اند و یا بدون بلیت سرگردانند، به اجرای نمایش های خیابانی بپردازند، اما مسلمآ این بخشی از جشنواره نیست و در برنامه آن جایی ندارد.

۶.پایان نامه ها و شهرستانی ها

همانند گذشته، اجراهای نه چندان نام داری تحت عنوان پایان نامه های برتر و یا آثار برگزیده شهرستانی در جشنواره حضور خواهند داشت. شاید از میان آنان نمایش های دلچسبی نیز کشف و استعداد هایی به تئاتر ایران معرفی شود. اما چیزی که مشهود است محجور بودن این گروه ها و عدم تبلیغ مناسب برای آنها ست. این نمایش ها بصورت پراکنده در برنامه تئاتر فجر گنجانده شده اند.

تنها خانه هایی از برنامه پر شده است که چشم ها از روی آن عبور می کند.مخاطبین تهرانی و علاقه مندان غیر دانشجو و همچنین خبرنگاران و هنرمندان هیچ شناختی نسبت به این گروه ها ندارند و رفتار این چنینی عملآ باعث حذف خبری این استعداد ها از افکار علاقه مندان خواهد شد. آیا سمیناری یا کاتالوگ های ویژه ای نباید برای تبلیغ و شناخته شدن این گروه های تئاتری در اختیار تماشاگران جشنواره قرار بگیرد ؟

۷.کارگاهی فقط برای تجربه

در بخش تجربی جشنواره امسال نیز از حضور پیش کسوتان این سبک خبری نیست.بر خلاف سال پیش افرادی همچون آتیلا پسیانی حضور ندارند و کار به جوان تر ها سپرده شده است.

بلاتکلیفی این بخش تا روزهای آخر و دعوت دیرهنگام از چند گروه تجربه گرا برای رساندن کار به جشنواره، قابل تاسف است، اما نامهایی همچون علی اکبر علیزاد،آروند دشت آرای، آرش نعیمی و حمیدرضا دادگر حکایت از آن دارد که اهالی کارگاه و تجربه می توانند به ساعت های خوبی امیدوار باشند.کارگاه نمایش، در تمام روزهای جشنواره بین ساعتهای ۱۵ الی  ۳۰:۱۹ به تجربه گرایان اختصاص خواهد داشت.