دستورالعمل مبارزه با آلودگي پديكلوز ( شپش ) در مدارس ابتدايي از سوي مركز تربيت‌بدني و سلامت، به ادارات كل وزارت آموزش و پرورش ابلاغ شد.هدف از اجراي اين طرح پيشگيري و كنترل آلودگي به پديكلوزيس در مدارس ابتدایی شهري و روستايي است. بالا بردن آگاهي آموزگاران درخصوص پيشگيري از اين آلودگی با شرکت در کارگاه های آموزشی و انتقال این آگاهی به دانش‌آموزان و والدين آنها ، بيماريابي، درمان و كنترل آلودگي درمدارس، از اهداف طرح مبارزه با آلودگي پديكلوز در سال تحصيلي جاري است. آلودگی بدن انسان به شپش را اصطلاحا پدیکلوزیس می گویند. در سالهای قبل هم چنین دستورالعملی صادر شده است اما مهمتر از صدور دستورالعمل نظارت بر حسن اجرا و تامین اعتبار مالی لازم برای اجرای آن در مدارس سراسر کشور و انتشار آمار و اطلاعات مربوط به اجرای طرح است.

بر اساس این دستورالعمل همه آموزگاران باید در کلاس توجیهی یکروزه در منطقه خود شرکت کنند و مدارس دخترانه در این طرح اولویت دارند . دادن آگاهی های لازم به دانش آموزان و اولیا با تاکید بر بهداشت فردی و جمعی نقش مهمی در پیشگیری و کنترل پدیکلوزیس دارد . مدارس به خصوص مدارس ابتدایی و مهدکودکها از مکان هایی است که به طور بالقوه می تواند باعث همه گیری (اپیدمی ) پدیکلوز شود. به جز مدارس پادگانها ، زندانها ، خوابگاه های عمومی نیز در معرض آلودگی قرار دارند. پدیکلوز علاوه بر ایجاد ناراحتی برای فرد آلوده ، باعث انتقال بیماری خطرناک تیفوس نیز می شود. انتقال از افراد آلوده به افراد سالم از راه مستقیم ( تماس بدنی ) و غیرمستقیم با استفاده از وسایلی مانند شانه ، کلاه ، روسری ، رختخواب و لباس های مشترک صورت می گیرد. آلودگی یک جمعیت مانند دانش آموزان یک مدرسه یا ساکنین یک خوابگاه به میزان پنج درصد و بیشتر از آن به پدیکلوز را اپیدمی ( همه گیری) می دانند. به این ترتیب . وجود دو دانش آموز آلوده در یک کلاس 35-40 نفری نشانه بروز اپیدمی پدیکلوز است.

عواملی که در بررسی پدیکلوز در مدارس معمولا مورد توجه قرار می گیرد ، شغل و میزان تحصیلات و درامد والدین ، تعداد افراد خانواده ، پایه تحصیلی دانش آموز ، استفاده مشترک از وسایل شخصی، بلندی یا کوتاهی مو، سابقه ابتلای قبلی و کیفیت محل سکونت دانش آموز، وجود یا فقدان حمام در منزل و رعایت بهداشت فردی از سوی دانش آموز است . از عوارض آلودگی به پدیکلوز ، خارش و سوزش ناحیه آلوده و ایجاد حالت التهاب و اضطراب در دانش آموز است که باعث به هم خوردن تمرکز وی در کلاس درس و کاهش توان یادگیری و افت تحصیلی او می شود. بیشترین میزان شیوع این آلودگی در مناطق پرجمعیت و فقیر حاشیه شهرها ، مناطق روستایی و مناطق مرزی است. فقر بهداشتی و فقر اقتصادی وبه خصوص تراکم جمعیت به انتقال انگل کمک می کند.

مربیان بهداشت و یا معلمان آموزش دیده در هر مدرسه باید با رعایت اصول بهداشتی و استفاده از دستکش ، هفته ای یکبار اقدام به بازدید و غربالگری دانش آموزان نمایند و افراد آلوده را موقتا از سایر دانش آموزان جدا کنند. شپش سر حشره ای انگل است كه فقط روي پوست سر زندگي و از خون انسان تغذیه مي كنند. طول بدن آن حدود 3-1 ميلي متر است. اين حشره توانايي پرواز يا جهيدن يا نفوذ به درون پوست سر را ندارد ولي پاهای آن كاملاً براي چسبيدن به موها تكامل يافته است. پدیکلوز از حيوانات به انسان قابل سرايت نيست. نوع دیگری از پدیکلوز روی پوست بدن زندگی می کند. این نوع پدیکلوز لای درز لباس ها مخفی می شود و در آنجا تخمگذاری می نماید. در بچه هاي بين 4 تا 11 سال بيشترين شيوع پدیکلوز ديده شده و فراوانی آلودگی در دختران به دلیل داشتن موهای بلند بيش از پسران است .

بهترین راه پیشگیری رعایت بهداشت فردی به ویژه استحمام با استفاده از آب گرم و صابون است. تعویض سریع لباسهای زیر، کوتاه کردن موها و در موقع اپیدمی جوشاندن لباسها در حرارت بالای 70 درجه و آویختن لباسها در مقابل نور خورشید به مدت چندین ساعت و اتو کردن آنها مفید است. در آوردن مقنعه در کلاس و تلنبار کردن لباس های دانش آموزان مانند کاپشن ها و ژاکت ها در كلاس‌هاي درسي مدارس باعث شيوع و گسترش این انگل در بين دانش آموزان مي‌شود. مهمترین اصل در مبارزه با شپش ، رفع آلودگی از همه افراد خانواده است ، به عبارت دیگر درمان دانش آموز آلوده بدون درمان همزمان خانواده اش موثر نیست. برای درمان افراد آلوده از داروهای ضد شپش از جمله شامپو پرمترین یک درصد که در داروخانه ها یافت می شود استفاده می شود. ابتدا موها را مرطوب نموده و سپس با شامپو پرمترين 1% موها را آغشته كرده به صورتی که شامپو كاملا" به پوست سر و ساقه مو ماليده و ماساژ داده و پس از ده دقيقه شسته شود . برای از بین بردن تخم شپش استفاده از سرکه موثر است. لباس های افراد آلوده باید به مدت نیمساعت جوشانده شود و به مدت چندساعت زیر نور مستقیم خورشید خشک شوند.

متاسفانه آمار دقیقی از میزان شیوع این انگل در میان دانش آموزان به طور منظم منتشر نمی شود. در سالهای گذشته خبرهایی از شیوع این انگل در فصل سرما در مدارس منتشر می شد اما مسئولان تمایل زیادی به بیان شفاف واقعیتها در مورد این مشکل ندارند. کمبود مربی بهداشت در مدارس امکان معاینه هفتگی و غربالگری دانش آموزان را دشوار کرده است. سال 85 رئیس گروه ارزیابی و ارتقای سلامت معاونت پرورشی و تربیت بدنی آموزش و پرورش، تعداد دانش آموزان آلوده به پدیکلوز را 107 هزار نفر اعلام کرد. دبیر کنگره سراسری بیماری های پوستی در همان سال تعداد دانش آموزان آلوده به پدیکلوزیس را 30 درصد کل دانش آموزان برآورد کرد.. در همان سال خانم گلایل اردلان رئیس اداره بهداشت و سلامت مدارس وزارت بهداشت گفت: « براساس طرح غربالگری که سال گذشته ( 84) توسط وزارت بهداشت، چهار درصد از جمعیت چهار میلیونی معاینه شده، به شپش سر (پدیکلوز) مبتلا بوده اند».

به نظر می رسد میزان شیوع این انگل در میان دانش آموزان مناطق فقیرنشین و پرازدحام شهری و روستاهای کشور در فصول سرد سال بیشتر است. شاید ریشه کن کردن این انگل که با معضلاتی مانند فقر اقتصادی و فرهنگی و ضعف بهداشت عمومی گره خورده است به طور کامل در هیچ جای دنیا امکانپذیر نباشد. اما می توان شیوع آن را در مدارس و از طریق دانش آموزان در خانواده ها کنترل کرد.