سریال شهرزاد: «بزرگ‌آقا»ی واقعی کیست؟

سریال شهرزاد، حرکتی جدید و تا حدودی خیره‌کننده است با کارگردانی هنرمندانه، بازی‌هایی که برخی برای یک عمر ٨٠ساله هم یادگاری درخشان محسوب می‌شوند و از همه مهم‌تر سناریویی که توسط یک مدرس داستان و آشنا به صناعت داستان پرداخته شده است.
بابک زمانی در شرق نوشت:  در وانفسایی که سینمای وطن حتی در غیاب فیلم‌های بزرگ بین‌المللی در سالن‌های سینما هم راه به بیراهه سوپرمارکت‌ها برده و وقت بی‌زبان مردم ما را صداوسیمای ما در قماری غیرمنطقی به حراجی‌های میدان تقسیم استانبول باخته، سریال شهرزاد، حرکتی جدید و تا حدودی خیره‌کننده است با کارگردانی هنرمندانه، بازی‌هایی که برخی برای یک عمر ٨٠ساله هم یادگاری درخشان محسوب می‌شوند و از همه مهم‌تر سناریویی که توسط یک مدرس داستان و آشنا به صناعت داستان پرداخته شده است. کیفیاتی والا که انسان را بر سر شوق نقد می‌آورند و نقد هم بیش از هر چیز معطوف به داستان و سناریو است که خود با همین شکل هم نقطه‌عطفی در صنعت سناریونویسی به شمار می‌رود.
[advert]
اولین نکته درباره این داستان، کم‌رنگی بیش از حد مسئله سیاسی است به‌خصوص که در ابتدا با شروع از صحنه کودتا و اعدام، چنین انتظاری را خود ایجاد می‌کند.

داستان در روزهایی می‌گذرد که به واسطه کودتای ٢٨ مرداد، سیاست تاروپود فکر و ذهن اکثریت مردم از هر فرقه و مرامی را پر کرده است. در چنین فضایی وقایع زندگی شخصیت‌های داستان که از نزدیک دستی هم در وقایع سیاسی روز دارند، باید در تلألو وقایع سیاسی روز دیده شود نه اینکه یکی از شخصیت‌ها که بازیگردان اصلی وقایع کودتا در پشت‌پرده است، با شخصیتی که در جریان کودتا ظاهرا تیرباران شده، وارد مناسباتی شوند که هیچ ارتباطی با مسائل سیاسی روز ندارد و همان‌طور که اشاره خواهم کرد، از آنجا که شخصیت‌ها – مثل بزرگ‌آقای پدرخوانده کودتا- ریشه‌های اقتصادی-اجتماعی روشنی ندارند، معلوم نیست ازدواج اجباری نامزد فرد محکوم با داماد پدرخوانده کودتا، قصد اشاره و دعوت به تفکر درباره چه مناسباتی را دارد؟ سوای این موضوع، دو عیب بزرگ دیگر هم تا رسیدن به یک داستان متعالی وجود دارد؛ یکی از سوی جزئیات و یکی از سوی کلیات است. از جانب جزئیات باید گفت خاستگاه اقتصادی- اجتماعی هیچ‌یک از شخصیت‌ها و بالاخص شخصیت‌های محوری به‌دقت روشن نیست.

[advert]

 معلوم نیست بزرگ‌آقا بیشتر از مایه طیب حاج‌رضایی است یا از مایه میراشرافی؟ یکی خاستگاهش میدان و لوطی‌هایش میدان‌دار هستند و دیگری فئودال با ریشه روستایی! من می‌دانم داستان مقاله اجتماعی نیست، ولی در این نوع داستان باید این جزئیات با دقت بالزاک روشن می‌شد!

چون تاریخ‌ها روشن و آدرس‌ها بسیار نزدیک و واقعی هستند و خاستگاه اندیشه داستانی هم باید زمین‌های محکمی باشد! غفلت از این نکته محوری، اشکالات زیادی ایجاد کرده؛ مثلا طناب ارتباطی جمشید و هاشم با بزرگ‌آقا اصلا روشن نیست و بسیاری ارتباطات مثل ارتباط سرهنگ با بزرگ‌آقا بسیار کلیشه‌ای و از جنس کلیشه‌های مرسوم است.

 باید گفت این ابهامات به فرصت «باز زندگی» ٢٨ مرداد توسط داستان بزرگ لطمات جدی وارد کرده است، وقایعی که مردم ما به‌خصوص در این دوران خاص به‌شدت نیازمند قضاوت بی‌پیش‌داوری آن و در نتیجه «باز زندگی» آن هستند. باید دانست داستان بزرگ خود مسئولیتی بزرگ‌تر در ادامه و بزرگداشت آن می‌آفریند! مثل وزنه‌ای که وزنه‌بردار کافی نیست تنها برای کسری از ثانیه بالای سر ببرد!

از نظرگاه کلی هم باید گفت داستان‌های بزرگ همه به‌نوعی بازتولید داستان‌ها و اساطیر قدیم هستند. ‌هزار و یک شب هم آشکارا اسطوره الگوی داستان شهرزاد است، اما ارتباطات با این اسطوره، اندکی آبکی و غیرارگانیک است.
[advert]
نه داستان‌های شبانه آن جایگاه را دارند و نه افراد آن جایگاه را! اگر شیرازه داستان به‌گونه‌ای بود که ضمن حفظ تمام جذابیت‌ها و ارتباطات اجتماعی یک‌ بار دیگر درعین‌حال راوی مسئله «زن» و «قدرت داستان»! – که تاروپود داستان ‌هزارویک‌شب را تشکیل می‌دهند- می‌شد، قطعا به درجات بالاتری از صناعت داستانی دست می‌یافت. در این ارتباط بدون اینکه کوچک‌ترین کوتاهی‌ای در قدرشناسی از نویسندگان داستان داشته باشم، باید گفت به‌هرحال سناریوها در چنین مواردی می‌توانند حاصل فعالیت جمع و گروه‌های بزرگ‌تری باشند! که به این گروه هم باید لشکری از کارشناسان فنی یاری برسانند!
قبلی «
بعدی »

بدون دیدگاه

  1. خیر. بنده ترجیح نویسنده مطلب برای “در تلالو وقایع سیاسی روز” و “خاستگاه اقتصادی-اجتماعی” شخصیتها را قبول ندارم. ارجاع به بالزاک را درک میکنم اما اگر شهرزاد و آثار بالزیک از نظر خصلت ملودرامیشان قابل قیاس هستند، از جهت دقت در جزییات چنین نیست.

    این جزییاتی که می فرمایید، نمی توانستند بدون تفسیر و ارزیابی ای از خود وضعیت و رخدادهای قبل و بعد کودتا در داستان راه پیدا کنند. و کاملا واضح است که سریال شهرزاد نمی تواند یا نمی خواهد که چنین رویکردی اتخاذ کند. شاید اگر اتخاذ می کرد هم با یک سریال خوب مواجه بودیم که به داستان متعالی مذکور نزدیک می بود اما اصولا سریال شهرزاد چنین مسیری را پیش نمی گیرد و شخصیتها در آن اساسا تا اندازه ای آرکیتایپی هستند. چون سریال نمی خواهد به حقیقت آن دوران و آن وقایع بپردازد بلکه فقط می خواهد خیالهای ما درباره پیوندها و خصومتهای اجتماعی و سیاسی آن زمان را بازتولید کند. هرچقدر که سریال شهرزاد بیشتر از دادن اطلاعات و جزییات پرهیز می کند ، قوت آن برای بازتاب دقیقتر آن خیالها بیشتر می شود، یا بهتر بگویم، آن خیالها را در خلوصشان عرضه می کنند. /// حالا اینکه آن خیالها چه هستند را در نوشته ای شرح داده ام که یا بخت یار هست و منتشر می شود یا اینکه خاک خواهد خورد.

  2. یه مشت پرت و پلا نوشتین که اصلا خودتونم نفهمیدید چه خزعبلاتی سر هم کردید از کار خیره کننده که سه بار تکرار شد رسیدید یه یک مشت انتقاد که اصلا سر و ته نداشت

  3. بزرگ آقا واقعا بزرگ
    اقاست البته درمقایسه با بزرگ آقاهای کنونی که از پشت خنجر می زنند و سر آدمها را از پشت سر می برند. که معلوم نمی شود کار چه کسی بوده است . ریا و تزویر که کنون در زمان ما مد شده است سرهای زیادی را بریده است و حال آدم از کارهای امروزی به هم میخورد . لااقل در آن زمان یک جو معرفت و مردانگی وجود داشت یا حداقل راه مومن و غیر مومن جدا بود ولی حالا چی؟
    کارهای بزرگ آقا عکس العمل رفتارها و اقدامات رقیبان اوست . این بزرگ آقا حاضر نیست در هر شرایطی آدم بکشد و یا زیردستان را اذیت کند مردانگی دراو زیاد به چشم میخورد آیا بزرگ آقاهای کنونی هم چنین هستند؟.

  4. باسلام
    مطلب خوبی را تحریر کردید . بنده به اشتیاق شنیده های قبلی خودم در باره ی تاریخی – سیاسی بودن این فیلم و ارتباط آن با وقایع 28 مرداد برای دیدن این سریال وقت گذاشتم و از دیدن تیتراژ عالی و فضای عالیتر فیلم لذت بردم ولی پس از دیدن قسمت اول ، نتوانستم میان شخصیتهای فیلم مخصوصا “بزرگ آقا” و شخصیتهای واقعی که از تاریخ در ذهن دارم ارتباط معناداری برقرار کنم و به همین خاطر بود که برای اطلاع از هویت بزرگ آقا ، این کلمه را گوگل کردم و به سایت شما آمدم . تحلیل و تمجید و اشکالات وارده ی شما به این مجموعه ی با ارزش کاملا بجا و درست است .

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پربیننده‌های امروز